جليل عرفان منش

49

جغرافياى تاريخى هجرت امام رضا ( ع ) از مدينه تا مرو ( فارسي )

« إِنَّا أَنْزَلْناه » . در ركعت اول و حمد و سورهء « قُل هُوَ اللَّه » در ركعت دوم ، سورهء ديگرى نخواند . « 38 » مسند الامام الرضا عليه السّلام ، اين روايت را با تغييرات مختصرى نقل مىكند ، و در بخش ماجراى قتل رجاء بن ابى ضحاك ، با صراحت اشاره مىكند كه اين ماجرا در شهر اهواز روى داده است . « 39 » عن أبى الحسن الصائغ عن عمّه قال : خرجت مع الرّضا عليه السّلام الى خراسان اؤامره فى قتل رجاء بن ابى الضّحاك ، الّذى حمله الى خراسان فنهانى عن ذلك و قال : أ تريد أن تقتل نفسا مؤمنة بنفس كافرة ؟ قال : فلمّا صار الى الأهواز قال لأهل الأهواز : اطلبوا لى قصب سكّر . . . « 40 » حادثهء ديگرى كه در اهواز روى داد بيمارى امام عليه السّلام در اين شهر بود ولى قبل از بازگو كردن ماجراى بيمارى امام عليه السّلام لازم است اطلاعاتى دربارهء وضعيت آب و هواى بيمارىزاى اهواز به نقل از ياقوت حموى و صفى الدّين بغدادى از معجم البلدان و مراصد الاطلاع « 41 » بيان كنيم : هواى اهواز قتال غربا است و در وقتى كه در هيچ شهرى ناخوشى و تب وجود ندارد در اين شهر موجود است و در هر شهرى كه شخص مبتلا به تب شد بعد از تنقيه و رفع مرض آن مرض ديگر عود نمىكند ، مگر باز اخلاط فاسدهء رديّه در بدن او جمع شود . ولى در اهواز اين طور نيست ، ناخوشى بدون حدوث اسباب مسطوره عود مىنمايد زيرا سبب كثرت اكل و امتلا و غيره نيست بلكه اين ناخوشى از آب و هواى اين بلد است . « 42 » دربارهء بيمارى امام رضا عليه السّلام ابو هاشم جعفرى گويد : من در « آبيدج » بودم . « 43 »

--> ( 38 ) - شيخ صدوق ، عيون اخبار الرضا عليه السّلام ، 2 / 5 - 454 . ( 39 ) - عطاردى ، اخبار و آثار امام رضا عليه السّلام ، ص 82 . ( 40 ) - عطاردى ، مسند الامام الرضا عليه السّلام ، 1 / 175 . ( 41 ) - مراصد الاطلاع خلاصهء كتاب معجم البلدان است كه در سال 700 تأليف شده است . ( 42 ) - اعتماد السلطنه ، مرآت البلدان ، 1 / 133 . ( 43 ) - در منابع جغرافيايى مكانى را به نام « آبيدج » نيافتم اما به لحاظ تشابه اسمى ممكن است منظور همان شهر « ايذج » يا « ايذه » باشد كه در اين صورت از اين مكان ابن بطوطه و مقدسى به عنوان « مال امير » نام مىبرند كه پلى سنگى بر روى رودخانهء كارون داشته و امروزه نيز خرابه‌هاى آن ديده مىشود ، و در گذشته به « خره‌زاد » مادر اردشير بابكان معروف بوده است . نگاه كنيد به : مقدسى ، احسن التقاسيم ، ص 414 ؛ ابن بطوطه ، سفرنامه ، 2 / 29 ؛ لسترنج ، جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 264 ؛ برتولد اشپولر ، تاريخ ايران در قرون نخستين اسلام ، 2 / 266 . آدام متز نيز به نقل از ياقوت در معجم البلدان ، از پل ايذج بر بالاى رود كارون نام مىبرد و مىنويسد : ياقوت آن را از عجايب دنيا مىداند . ر . ك . به : آدام متز ، تمدّن اسلامى در قرن چهارم هجرى ، 2 / 228 .